Recenzja: Jak zostać operatorem reaktora jądrowego

Krzysztof Rzymkowski

Postępy Techniki Jądrowej

Colin Tucker
JAK ZOSTAĆ OPERATOTOREM REAKTORA JĄDROWEGO Przewodnik dla początkujących
Tytuł oryginału: How to Drive a Nuclear Reactor
Tłumaczył: Grzegorz Gaura
Wydawnictwo Dragon 2022 Bielsko Biała

Przewodnik dla początkujących to obszerna publikacja przedstawiająca w interesujący sposób zasadę pracy ciśnieniowego reaktora jądrowego (PWR – Pressurized Water Reactor). Jest ona  istotnie przewodnikiem dla początkujących atomistów pragnących zapoznać się działaniem elektrowni jądrowej. Dotychczasowe publikacje opisujące zasadę działania reaktora jądrowego przedstawiały podstawy fizyczne energetyki jądrowej i były w większości przeznaczone dla studentów. Nieliczne publikacje popularyzujące energetykę jądrową i przedstawiające wszystkie istotne problemy dotyczące działania elektrowni jądrowej przedstawiały je w sposób bardzo uproszczony. Opisy koncentrowały się przeważnie na wyjaśnianiu awaryjnych systemów bezpieczeństwa, odporności na działania terrorystyczne, ochronie radiologicznej i wpływu elektrowni jądrowej na środowisko. Publikacja, której autor pracował przez 25 lat w elektrowni Szewell B w Wlk. Brytanii zajmując się bezpieczeństwem jądrowym jest bardzo ważną w czasie, gdy budowa elektrowni jądrowej wydaje się być bliska.

W książce oprócz opisu fizycznych podstaw działania reaktora, jego uruchamiania, eksploatacji i wyłączania, wymogów bezpieczeństwa pracy, przedstawiono również działania jakie należy podjąć gdy pojawiają się usterki, przegląd innych konstrukcji reaktorowych oraz krótką historię powstawania reaktorów.

W początkowych rozdziałach publikacji opisano dokładnie i obrazowo najpierw podstawy fizyczne działania reaktora zwracając uwagę na rolę neutronów w pracy reaktora i wyjaśniając  podstawowe pojęcia jak reaktywność i stabilność reaktora. Omówiono etapy uruchamiania reaktora, jego pracy i wyłączania oraz rezultaty chemiczne i fizyczne tych działań. W początkowych rozdziałach przedstawiono również konstrukcję zestawu paliwowego z rozmieszczeniem prętów sterujących, co pozwala zrozumieć opisaną w dalszej części metodę sterowania praca reaktora.  W dalszych rozdziałach przedstawiono budowę i działanie  poszczególnych elementów reaktora i urządzeń pętli chłodzenia obiegu pierwotnego reaktora a następnie całej elektrowni, z uwzględnieniem turbin parowych i generatorów wytwarzających energię elektryczną. W książce wiele uwagi poświęcono problemom związanym ze stabilnością pracy elektrowni, pomiarem mocy układami chłodzenia poruszając tematy bardzo rzadko omawiane w publikacjach popularyzujących energetykę jądrową co pokazuje ogrom problemów które muszą być stale kontrolowane. Mimo że w elektrowni jest wiele systemów automatycznych i monitorujących ich działanie, operator, którego rola polega na kontroli pracy elektrowni musi być stale przygotowany do szybkiego reagowania na wszelkie nietypowe zdarzenia. Znaczna część publikacji jest poświęcona omówieniu niektórych takich zdarzeń. Ważną zaletą opisów działania poszczególnych urządzeń dającym wyobrażenie o ich pracy jest podawanie np. ilości ton wody przepływającej przez rdzeń reaktora  w ciągu sekundy lub ile energii produkowanej przez elektrownie jest zużywane przez urządzenia zapewniające jej działanie.

Książka napisana  jest swobodnym przystępnym językiem skupiając uwagę czytelnika na omawianym temacie. Przytaczane są również anegdoty .Np przy omawianiu reaktywności autor zwrócił uwagę na sposób w jaki w różnych krajach określa się reaktywność podając różne umowne jednostki i tak w Wlk. Brytanii używa się w fizyce jednostkę nazywaną nil a w marynarce derby, w St. Zjednoczonych określa się reaktywność w dolarach i centach, we Francji w procentach przy czym jest to niepotrzebne ponieważ reaktywność jest definiowana jako iloraz dwóch wielkości. W innym miejscu autor przyznaje jest przyzwyczajony do jednostek używanych w Wlk. Brytanii np. ciśnienie atmosferyczne w podaje w barach ale jeżeli zachodzi potrzeba jednostki są podawane również w układzie SI. Dla lepszego zobrazowania omawianych zagadnień zamieszczono wiele ilustracji i wykresów.  Dołączony jest   również słownik skrótów terminów angielskich używanych w książce szczególnie użyteczny przy czytaniu końcowych rozdziałów. Wydaje się że książka powinna być zalecana kandydatom powstających kierunków jądrowych.

Książka ma bardzo ograniczoną bibliografię ponieważ powstała w oparciu o osobiste doświadczenia autora.