Recenzje: POLSKA ATOMISTYKA / Polish nuclear science

Krzysztof Rzymkowski

Postępy Techniki Jądrowej

Praca zbiorowa

Izabela Cieszkowska, Krzysztof Gajda, Dorota Gajda, Jerzy Janczyszyn, Stanisław Latek, Renata Mikołajczak,  Marek Rabiński,  Krzysztof Rzymkowski, Małgorzata Sobieszczak-Marciniak, Ryszard Strzelecki, Tomasz Szreder, Stanisław Wołkowicz

POLSKA ATOMISTYKA, Polish nuclear science

Wydawnictwo Instytutu Zrównoważonej Energii Kraków 2017

Książka POLSKA ATOMISTYKA jest zbiorem esejów opisujących historię badań naukowych powiązanych z fizyką i techniką jądrową  prowadzonych  przez polskich uczonych  od początków XX wieku. Opracowanie powstało z inicjatywy Departamentu Energii Jądrowej Ministerstwa Energii. Ponieważ zamierzeniem wydawcy, było możliwe szerokie rozpowszechnienie tej unikalnej  publikacji nie tylko w Polsce, książka jest również  tłumaczona na język angielski. Autorzy dołożyli wielu starań by zgromadzić w tym opracowaniu informacje o najważniejszych osiągnięciach  polskich uczonych, co ze względu na rozproszenie  materiałów źródłowych i krótkie terminy opracowania tematów było zadaniem bardzo ambitnym. Trudnością było nawet ustalenie listy uczonych, ze względu na to, że w większości pracowali oni w początkowym okresie rozwoju atomistyki w ośrodkach zagranicznych. Publikacja daje jednak dość dobry obraz dziejów polskiej atomistyki od jej „prehistorii” do dziś. Należy podkreślić, że rozległość tematyki związanej z atomistyką, szczególnie w okresie po powołaniu Urzędu Pełnomocnika Rządu ds. Pokojowego Wykorzystania Energii Jądrowej, wymusiła jedynie zaznaczenie  kierunków rozwoju badań i związanych z nimi innych działań. W książce znajdują się również informacje dodatkowe w formie krótkich wstawek wyjaśniających istotę omawianego odkrycia np. „produkt uboczny” powstały przy budowie bomby atomowej  matematyczna metoda Monte Carlo opracowana przez Stanisława Ulama, czy mapa wykorzystania radiofarmaceutyków w ludzkim ciele. Inną zaletą  publikacji jest podanie podręcznego słownika wyjaśniającego używane w tekście pojęcia specjalistyczne.

W publikacji w wielu miejscach można znaleźć wzmianki o osiągnięciach Mikołaja Żywa i dlatego pewien niedosyt budzi  brak krótkiego opisu przybliżającego jego postać. Mikołaj Żyw był uczonym działającym w Polsce w okresie międzywojennym i posiada znaczne osiągnięcia w tworzeniu podstaw światowej atomistyki.  Innym uczonym wspomnianym w tekście, a o którym również brak jest bardziej szczegółowych informacji jest Leopold Infeld bliski współpracownik Alberta Einsteina. Wspólne ich osiągnięcia to równania ruchu w ogólnej teorii względności (tzw. teoria Einsteina-Infelda-Hoffmanna) i książka Ewolucja fizyki..

W części opracowania dotyczącej okresu powojennego zbyt dużo uwagi poświęcono historii poszukiwania uranu (12 stron) co może wywołać błędne wrażenie, że wydobycie uranu, początkowo we współpracy międzynarodowej w ramach ówczesnych sojuszy a później samodzielnie było najważniejszym celem rozwoju atomistyki w Polsce

Pewnym istotnym brakiem opracowania jest pominięcie wkładu polskich uczonych w pracach instytutów międzynarodowych Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych  w Dubnej (ZSRR- Rosja) i Europejska Organizacja Badań Jądrowych (CERN Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire) Szwajcaria, osiągnięć polskiego skromnego przemysłu jądrowego POLON, Zakłady Doświadczalne Instytutów   Badań Jądrowych w Świerku, Chemii Techniki Jądrowej w Warszawie oraz organizacji specjalistycznych np. Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej. Nie wspomniano również nic o działalności ośrodków akademickich. Sądzę że wynikało to z ograniczenia objętości publikacji. Tego rodzaju publikacja jest w chwili obecnej, w okresie przygotowywania się do budowy energetyki jądrowej w Polsce jest bardzo potrzebna.

Od bardzo dawna w Postępach Techniki Jądrowej zamieszczane są artykuły wspomnieniowe o budujących polską atomistykę po roku1956 (powołanie Pełnomocnika Rządu d/s Pokojowego Wykorzystania EJ), może warto byłoby zebrać te opracowania i po redakcji wydać w postaci pierwszego tomu, z perspektywą kontynuacji.